Słowniczek

Pojęcia ze świata sprzętu

Krótko i po polsku: co oznaczają skróty, które spotykasz w testach i newsach. Te same wyjaśnienia pokazują się w dymkach, gdy najedziesz na podkreślone pojęcie w tekście.

0-9

A

AGESAAGESA – oprogramowanie AMD wbudowywane przez producentów płyt w BIOS dla procesorów Ryzen. Nowe wersje AGESA dodają obsługę procesorów, pop… AIBAIB (Add-In Board) – partnerzy NVIDII i AMD, którzy produkują karty graficzne na ich układach (np. ASUS, MSI, Gigabyte, Sapphire), z własny… AICAIC (Add-In Card) – inna nazwa partnerów produkujących karty graficzne na układach NVIDII i AMD; to samo co AIB. AM4Socket АМ4 – gniazdo procesorów typu PGA firmy АМD zaprezentowane w 2016 roku, następca Socketu AM3+. APIAPI – interfejs programistyczny, przez który programy korzystają z systemu lub sprzętu. W grach to m.in. DirectX i Vulkan, przez które gra … APLAPL (Average Picture Level) – średni poziom jasności obrazu. W testach HDR szczytową jasność podaje się dla małego jasnego fragmentu ekranu… APUAccelerated Processing Unit – połączenie CPU z GPU APXAPX (Advanced Performance Extensions) – rozszerzenie x86 od Intela: podwaja liczbę rejestrów ogólnego przeznaczenia z 16 do 32 i dodaje now… ARGBRGBA – jeden z modeli przestrzeni barw opisywanej parametrami RGBA. Jego nazwa powstała ze złożenia pierwszych liter angielskich nazw barw:… ASPASP (Average Selling Price) – średnia cena sprzedaży produktu, np. kości pamięci. Rosnące ASP oznacza, że producenci sprzedają drożej. ATXATX – standard konstrukcji płyt głównych oraz zasilaczy i obudów komputerowych do nich. AVXAVX – rozszerzenie listy rozkazów SSE opublikowane w marcu 2008 przez Intel.

B

C

CCDCCD (Core Complex Die) – chiplet z rdzeniami i pamięcią L3 w procesorach AMD Ryzen. Ryzeny do komputerów stacjonarnych mają jeden lub dwa C… CFMCFM (cubic feet per minute) – przepływ powietrza wentylatora w stopach sześciennych na minutę. 1 CFM to ok. 1,7 m³/h; więcej CFM oznacza wi… chipsetChipset – układ na płycie głównej, który dodaje porty USB i SATA, dodatkowe linie PCIe i sieć. Od chipsetu zależą m.in. możliwość podkręcan… CLCL (CAS Latency) – opóźnienie pamięci RAM liczone w cyklach zegara od wydania polecenia odczytu do otrzymania danych. Przy tej samej szybko… CL28CL28 – opóźnienie CAS (CL) pamięci RAM równe 28 cyklom zegara. Im niższa wartość przy tej samej szybkości (np. DDR5-6000), tym krótszy czas… CL30CL30 – opóźnienie CAS (CL) pamięci RAM równe 30 cyklom zegara. Dla DDR5-6000 to popularne, dobre ustawienie, zwłaszcza dla procesorów AMD R… CL32CL32 – opóźnienie CAS (CL) pamięci RAM równe 32 cyklom zegara. Im niższa wartość przy tej samej szybkości, tym krótszy czas reakcji pamięci. CL36CL36 – opóźnienie CAS (CL) pamięci RAM równe 36 cyklom zegara; typowe dla tańszych zestawów DDR5. Im niższa wartość przy tej samej szybkośc… CMOSCMOS – na płycie głównej pamięć ustawień BIOS/UEFI i zegara, podtrzymywana baterią. „Clear CMOS” przywraca ustawienia fabryczne, np. gdy ko… CNCCNC – obróbka sterowana komputerowo. Obudowa „frezowana CNC” jest wycięta maszynowo z litego bloku metalu, zwykle aluminium. CUCU (Compute Unit) – podstawowy blok obliczeniowy układów graficznych AMD (Radeon). W architekturze RDNA zawiera m.in. 64 procesory strumien… CUDACUDA – opracowana przez firmę Nvidia uniwersalna architektura procesorów wielordzeniowych umożliwiająca wykorzystanie ich mocy obliczeniowe… CXMTChangXin Memory Technologies, Inc. – chińskie przedsiębiorstwo specjalizujące się w produkcji pamięci DRAM, z siedzibą w Hefei.

D

DCDC (Direct Current) – prąd stały. Zasilacz komputera zamienia prąd przemienny z gniazdka (AC) na stały; przetwornica DC-DC zmienia jedno na… DDR4DDR4 SDRAM – standard pamięci RAM typu SDRAM, będący rozwinięciem pamięci DDR, DDR2 i DDR3, stosowanych w komputerach jako pamięć operacyjn… DDR5DDR5 SDRAM – standard pamięci DDR SDRAM, stosowany w komputerach jako pamięć operacyjna. Został zaprojektowany w celu zmniejszenia poboru m… DIMMDIMM – szereg standardów modułów pamięci RAM, w których styki złącza krawędziowego modułu znajdują się po obu stronach płytki drukowanej. DisplayPortDisplayPort, DP – uniwersalny interfejs cyfrowy opracowany przez VESA. Głównym zamierzeniem nowego standardu jest połączenie komputer-monit… DLLDLL – plik biblioteki w Windows, z której korzystają programy. Np. DLSS działa w grze jako plik DLL, dlatego można go podmienić na nowszą w… DLSSDeep Learning Super Sampling – technika renderingu i skalowania obrazu w czasie rzeczywistym opracowana przez firmę Nvidia. DPDP – skrót od DisplayPort, złącza obrazu w kartach graficznych i monitorach. „DP Alt Mode” oznacza przesyłanie obrazu DisplayPort przez złą… DPIDPI – czułość myszy: o ile punktów przesuwa się kursor przy ruchu myszą o cal (2,54 cm). Bardziej precyzyjna nazwa to CPI. DRAMPamięć dynamiczna, DRAM – rodzaj ulotnej pamięci półprzewodnikowej RAM, która przechowuje każdy bit danych w oddzielnym kondensatorze wewną… DrMOSDrMOS – zintegrowany stopień mocy w sekcji zasilania (VRM) płyty głównej lub karty: sterownik i tranzystory MOSFET w jednym układzie. Liczb… DSCDSC (Display Stream Compression) – kompresja obrazu przesyłanego do monitora, praktycznie niewidoczna dla oka. Pozwala na wyższą rozdzielcz… DUVDUV – litografia w głębokim ultrafiolecie (fala 193 nm), starsza i tańsza od EUV. Najmniejsze elementy wymagają przy niej kilkukrotnego naś…

E

F

G

H

I

J

K

L

LANLAN – sieć lokalna; w specyfikacji płyty głównej lub laptopa to przewodowa karta sieciowa Ethernet, np. 2.5 GbE (2,5 Gb/s). LCDWyświetlacz ciekłokrystaliczny, LCD – urządzenie wyświetlające obraz, którego zasada działania oparta jest na zmianie polaryzacji światła n… LGALGA 1155 – gniazdo procesora firmy Intel dla procesorów z serii Sandy Bridge i Ivy Bridge. LGA 1851LGA 1851 - gniazdo Intela dla procesorów Arrow Lake-S i Meteor Lake-PS, wprowadzone w październiku 2024 roku jako następca LGA 1700. LGA1200LGA1200 – gniazdo procesorów Intel Core 10. i 11. generacji (Comet Lake i Rocket Lake), na płytach z chipsetami serii 400 i 500. LGA1700LGA1700 – gniazdo procesorów Intel Core 12., 13. i 14. generacji (Alder Lake i Raptor Lake), na płytach z chipsetami serii 600 i 700. LGA1851LGA1851 – gniazdo procesorów Intel Core Ultra 200S (Arrow Lake) z 2024 roku, na płytach z chipsetami serii 800 (np. Z890, B860). LGA1954LGA1954 – nowe gniazdo Intela przygotowywane dla procesorów Nova Lake (Core Ultra 400), następca LGA1851 (według zapowiedzi i przecieków). LLCLLC (Last Level Cache) – ostatni, największy poziom pamięci podręcznej procesora (zwykle L3), wspólny dla rdzeni; „bLLC” to jej powiększona… LLMLLM (Large Language Model) – duży model językowy, rodzaj AI rozumiejący i piszący tekst (np. ChatGPT, Claude, Gemini). Do działania lokalni… LN2LN2 – ciekły azot (ok. −196 °C) używany w ekstremalnym podkręcaniu: wlewa się go do metalowego pojemnika na procesorze lub układzie graficz… LPDDRLPDDR (Low Power DDR) – energooszczędna pamięć RAM do laptopów, tabletów i smartfonów. Zwykle jest przylutowana do płyty, więc nie da się j… LPDDR5XLPDDR5X – szybsza odmiana energooszczędnej pamięci LPDDR5 (ponad 8000 MT/s), stosowana w laptopach, smartfonach i mini PC; zwykle przylutow… LPDDR6LPDDR6 – następca LPDDR5X, standard JEDEC z 2025 roku: energooszczędna pamięć dla urządzeń mobilnych i laptopów, z wyższymi prędkościami (p… LPELPE (LP E-core) – najbardziej energooszczędne rdzenie w procesorach Intela (od Meteor Lake), umieszczone poza głównym blokiem rdzeni; obsłu…

M

N

O

P

path tracingPath tracing – najpełniejsza odmiana ray tracingu: całe oświetlenie sceny liczone jest śledzeniem promieni z wieloma odbiciami. Bardzo real… PbPPbP (Picture-by-Picture) – obraz obok obrazu: monitor dzieli ekran na dwie części i pokazuje obok siebie obraz z dwóch źródeł (np. dwóch ko… PBTPoli – polimer z grupy poliestrów, otrzymywany na drodze polikondensacji z tereftalanu dimetylowego i glikolu butylenowego; podstawa jedneg… PCIPCI Express – połączenie Point-to-Point pozwalające na przesyłanie danych z dużą prędkością, instalację kart rozszerzeń na płycie głównej. PCIePCI Express – połączenie Point-to-Point pozwalające na przesyłanie danych z dużą prędkością, instalację kart rozszerzeń na płycie głównej. PDPD (USB Power Delivery) – standard ładowania i zasilania przez USB-C. Monitor z „PD 90 W” może jednym przewodem przesyłać obraz i ładować l… PiPPiP (Picture-in-Picture) – obraz w obrazie: monitor pokazuje obraz z drugiego źródła w małym okienku na tle głównego. PL2PL2 (Power Limit 2) – krótkotrwały limit mocy procesora Intel: przez ograniczony czas układ może pobierać więcej niż długotrwały limit PL1,… PLUSMacintosh Plus – stacjonarny komputer osobisty firmy Apple wprowadzony na rynek w 1986 r. i sprzedawany do 1990 r.. PPIPPI (pixels per inch) – liczba pikseli na cal ekranu. Im wyższa, tym ostrzejszy obraz przy tej samej odległości od ekranu. PSUPSU (Power Supply Unit) – zasilacz komputera. Zamienia prąd z gniazdka na napięcia stałe 12 V, 5 V i 3,3 V potrzebne podzespołom. PWMKomputer jednopłytkowy – kompletny, funkcjonalny komputer zbudowany na pojedynczej płytce drukowanej, zawierający mikroprocesor, pamięć ope…

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Część opisów powstała na podstawie artykułów z polskiej Wikipedii (licencja CC BY-SA 4.0) - źródło podajemy przy każdym takim haśle.